أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

70

قانون ( فارسى )

يك‌سوم آن مشك زمين را به كار برد . اونومالى ( اورمالى ، عسل داود ) « 1 » : روغنى است بسيار گرم . و پرمايه چون عسل . و از عسل غليظتر . در اصل شيره‌اى است كه از ساقهء درختى كه در تدمر مىرويد بدست مىآورند و از آن شيره روغن مىگيرند و آن را با روغن گل آن درخت مخلوط مىكنند و آن را اورمالى و روغن عسل هم مىنامند . گزينش : هرچه صاف‌تر و پرمايه‌تر و كهنه‌تر باشد بهتر است . مزاج : گرم و تر است و گرمى آن از ترى بيشتر باشد . زخم و قرحه : هم ضماد و هم ماليدن آن گرى چركين را سودمند آيد . مفاصل : درد مفاصل را بر طرف مىكند . اندامان سر : سستىزاى و خواب‌آور است . چشم : در چشم كشند تاريكى چشم را از بين مىبرد . اندامان دفعى : مقدار سه اوقيه عسل داود مخلوط با نه اوقيه آب ، مراره و خلطهاى خام را بيرون ريزد . تنبلى و سستى مىآورد ليكن نبايد از آن بيم داشت ، زيرا در هر حال بىگزند و سودمند است . ليكن كسى كه آن را به قصد اسهال مىخورد چنان كه شنيده‌ام نبايد تا فرجام كار به خواب رود . اغالوجى ( عود البخور ) : چوبى است كه از هندوستان يا عربستان مىآورند پوسته رنگارنگ و بوى معطر دارد و در عطرها آن را به كار برند . مزه‌اش گيرنده و كمى تلخى دارد . اندامان سر : مضمضه با جوشيدهء آن دهن را خوشبوى كند . سينه و اندامهاى تنفسى : در مداواى پهلودرد سودمند است . اندامان غذا : درد كبد را دوا است . يك مثقال از آن لزجى معده و ناتوانى آن را بر طرف مىكند . اندامان دفعى : تناولش با آب علاج قرحهء روده و درد و پيچش گرم شكم است . ام‌غيلان ( مغيلان ) : مغيلان از تيره درختچه‌هاى خاردار بيابان است كه مشهور است . مزاج : سرد و خشك . خاصيت درمانى : گيرنده است و هر جريانى را بازمىدارد و مانع خون‌ريزى هم مىشود . اندامهاى تنفسى : مانع بالا آوردن خون مىشود . اندامان دفعى : سيلان رحم را قطع مىنمايد . اذارقى « 2 » ، كچوله : گونه‌اى از كف دريا است كه جامد شده و به نى چسبيده است ، چنان تندمزه است كه به كار خوردن نمىآيد ، بعد از آنكه از تندى آن مىكاهند آن را چون مرهم ماليدنى به كار مىبندند . مزاج : بسيار گرم است . خواص درمانى : مزاج سرد و تباه را به حالت طبيعى برمىگرداند و استعمال آن تنها بايد از راه ماليدن خارجى باشد . آرايش : لكه‌ها را از بين مىبرد . دمل و جوش : جوشهاى شيرى را دواست . زخم و قرحه : در مداواى گرى تر و اگزما مفيد است . ( قوباء ) . مفاصل : ضمادش در علاج عرق النسا سودمند است .

--> ( 1 ) - اونومالى : به يونانى شراب و عسل هموزن باهم جوشيده . - اورمالى : دهن عسلى - عسل داود . تحفه حكيم ص 38 . ( 2 ) - اذاراقى ، قاتل الكلب ، كچوله : گياهى است از تيرهء خرزهره - فرهنگ معين . شيخ الرئيس - اذاراقى را انگم نمىدانسته و در باب قاف قاتل الكلب را علىحده ذكر مىنمايد - كه در اين دو تفسير تناقض موجود است . ( ه )